KUALA LUMPUR - Tindakan kerajaan Melaka menukar nama Bukit St Paul kepada Bukit Melaka baru-baru ini mencetuskan minat terhadap maksud sebenar status warisan Pertubuhan Pendidikan, Kebudayaan dan Saintifik Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNESCO) bagi sesebuah tempat.
Penyenaraian sebagai Tapak Warisan Dunia (WHS) datang dengan pengiktirafan dan kemungkinan tiada had dari segi cara ‘nilai universal luar biasa’ (OUV) tapak tersebut boleh meningkatkan pengiktirafan dan mempromosikan nilainya, Selamat mengikut beberapa bentuk perlindungan untuk generasi akan datang.
Ketika ini, bukit berkenaan mempunyai kepentingan budaya bagi penduduk Melaka, khususnya masyarakat Portugis.
Apakah kesan tindakan unilateral sedemikian dilakukan tanpa perundingan sewajarnya terhadap masyarakat yang tinggal di kawasan itu?
Apakah peranan kerajaan negeri yang menjaga tapak warisan terbabit?
The Vibes baru-baru ini melaporkan bahawa pejabat media UNESCO mengulas bahawa penglibatan masyarakat sememangnya satu jangkaan yang dipegang teguh dalam garis panduan operasi dan objektif strategi utama organisasi tersebut.
Pengarah Program Siswazah Universiti Nasional Singapura dalam Pemuliharaan Seni Bina, Johannes Widodo memaklumkan, Konvensyen Warisan Dunia sentiasa dikemas kini dari semasa ke semasa.
Disebabkan masalah timbul di pelbagai tempat WHS di seluruh dunia, UNESCO menggesa semua negara anggota untuk menerima pakai Landskap Bandar Bersejarah (HUL) sebagai instrumen undang-undang untuk mengurus tapak disenaraikan dan penting dari segi sejarah, melalui penglibatan komuniti secara demokratik dan inklusif .
“Tetapi gesaan ini tidak mengikat secara sah, dan tidak dilaksanakan secara retrospektif.
“Jika pihak kerajaan negeri tidak secara sukarela menerima pakai instrumen pemuliharaan dan perancangan bandar ini, tiada apa yang akan berubah,” katanya menjawab soalan dikemukakan The Vibes mengenai perkara ini.
Widodo berkata, pertukaran nama adalah perkara biasa.
“Ia menambah lapisan sejarah dan identiti tempat. Selagi semua lapisan itu disimpan demi kebenaran sejarah dan pendidikan untuk generasi akan datang, ia sepatutnya OK,” katanya.
Bagaimanapun, beliau menegaskan Melaka berada dalam bahaya sejak diiktiraf dalam senarai WHS, berikutan pemikiran yang salah mengenai maksud penyenaraian terutama oleh pihak berkuasa negeri dan orang ramai.
“Ia bukan untuk menarik pelancongan besar-besaran, gentrifikasi, atau menolak agenda politik atau politik aliran (sectarian).
“UNESCO adalah mengenai agenda budaya, pendidikan dan saintifik, bukannya pelancongan atau keuntungan ekonomi.
“Apa yang berlaku di Melaka bertentangan dengan perkara ini.
“Oleh itu, secara peribadi, saya rasa wajar meletakkan Melaka dalam senarai Warisan Dunia dalam Bahaya dengan serta-merta,” katanya.
‘Letakkan keputusan kepada pihak berkepentingan untuk konsensus’
Sementara itu, Presiden Majlis Antarabangsa Untuk Monumen Dan Tapak Warisan (ICOMOS) Malaysia, Tiong Kian Boon berkata, Melaka dan George Town disenaraikan secara bersama sebagai satu tapak warisan dunia.
Sebarang risiko Melaka kehilangan statusnya juga akan menjejaskan George Town, kerana kedua-dua hartanah itu (Melaka dan George Town) mesti dilihat sebagai satu tapak.
Kedua-duanya diiktiraf secara rasmi sebagai tapak WHS pada Julai 2008.
“Tiada OUV UNESCO dilanggar dalam pertukaran nama; mungkin boleh dihujahkan bahawa penglibatan komuniti adalah wajar, tetapi sebagai salah satu pasukan yang membantu menyediakan Pelan Pengurusan Pemuliharaan (Melaka) pertama diluluskan oleh Pusat Warisan Dunia UNESCO, saya tidak ingat penglibatan komuniti dinyatakan sebagai OUV.
“Penglibatan komuniti adalah wajar dalam semua keadaan, dan jika anda mengambil kes Dresden, penglibatan komuniti membawa kepada pengekalan jambatan baharu, yang merentasi Sungai Elbe,” katanya.
Beliau berkata demikian merujuk kepada Lembah Dresden Elbe di Jerman, yang telah dikeluarkan daripada senarai WHS pada 2009.
Ini berlaku selepas penduduk mengundi bahawa pengiktirafan UNESCO tidak diperlukan selepas jambatan yang dibina untuk mengurangkan kesesakan trafik menyebabkan tapak itu diletakkan di bawah ‘senarai terancam’ WHS pada tahun sebelumnya.
“Pakar yang menilai impak warisan struktur baharu berpendapat ia telah memberi kesan serius kepada OUV dan oleh itu tidak sepatutnya dibina,” katanya.
Katanya, langkah menukar nama Bukit St Paul sudah tentu didorong agenda politik atau pentadbiran, kerana beliau masih belum bertemu sesiapa yang dirujuk mengenai cadangan itu.
“Pertukaran nama di Malaysia nampaknya menjadi pegangan ahli politik hari ini, iaitu, atas sebab (kekurangan) penglibatan masyarakat, sudah tentu ia satu amalan buruk.
“Sekiranya ahli politik begitu yakin dengan kebijaksanaan keputusan mereka, mereka harus mengemukakannya kepada pihak berkepentingan untuk konsensus bersama.
“Ini adalah pendapat peribadi saya, tetapi ICOMOS pastinya mengalu-alukan penglibatan komuniti secara telus sebelum melaksanakan sebarang keputusan.
“Sila ingat nama tempat yang kita lihat hari ini juga merupakan hasil perubahan yang dibuat secara diktat dan bukannya perundingan,” katanya.
Sebanyak 194 negara, termasuk Malaysia adalah penandatangan Konvensyen Warisan Dunia 1972, yang memerlukan negara anggota untuk memastikan sebaik mungkin, pengenalan, perlindungan, pemuliharaan dan pembentangan warisan dunia yang sewajarnya.
Negara-negara dalam konvensyen digalakkan untuk menerima pakai pendekatan berasaskan hak asasi manusia, memastikan penyertaan keseimbangan jantina dari pelbagai pihak berkepentingan dan pemegang hak.
Ia juga termasuk pengurus tapak, kerajaan tempatan dan wilayah, komuniti tempatan, orang asli, pertubuhan bukan kerajaan dan pihak berkepentingan lain serta rakan kongsi dalam proses pengenalpastian, penamaan, pengurusan dan perlindungan harta WHS.
Oleh itu, input dan penyertaan komuniti merupakan komponen penting dalam tapak terbabit, satu prinsip yang tidak diendahkan kerajaan Melaka apabila ia menukar nama Bukit St Paul kepada Bukit Melaka tanpa penglibatan orang ramai.
Bantahan terhadap kekurangan penyertaan masyarakat, telah disambut dengan sikap tidak peduli dan angkuh oleh pihak berkuasa negeri.
Walaupun nampaknya berlaku hanya sedikit keingkaran terhadap konvensyen berkenaan, berbanding pelanggaran di tapak warisan lain di seluruh dunia, langkah kerajaan negeri mendorong pemimpin masyarakat tempatan dan pihak berkepentingan untuk membentuk pakatan, dan bertindak sebagai pemantau dalam perkara tersebut.
Pada awal bulan ini, sekumpulan individu prihatin menubuhkan Kumpulan Bertindak Ad hoc Pemantau Warisan Melaka (MHW) bagi memulakan misi mencari fakta dan mengumpul sejarah tulen di bukit terbabit serta ikon warisan lain di negeri itu.
Dapatan mereka akan diserahkan kepada pejabat UNESCO di Bangkok, Thailand.
“Matlamatnya adalah untuk menghentikan sebarang percubaan untuk menukar nama tempat bersejarah pada masa hadapan tanpa bukti yang betul daripada sumber sewajarnya,” kata jurucakapnya, Martin Theseira.
Martin, yang juga Presiden Jawatankuasa Bertindak Selamatkan Komuniti Portugis berkata, MHW dianggotai sukarelawan daripada pelbagai etnik, termasuk ahli akademik yang membantu menyusun fakta dan bukti sejarah Melaka.
Malaysia mempunyai empat hartanah yang tercatat dalam Senarai Warisan Dunia UNESCO.
Dua daripadanya adalah tapak semula jadi, Taman Negara Gunung Mulu di Sarawak dan Taman Kinabalu di Sabah.
“Warisan Arkeologi Lembah Lenggong” di Perak adalah penyenaraian budaya, bersama-sama dengan Melaka dan George Town, yang disenaraikan bersama sebagai ‘Bandar Bersejarah Selat Melaka’.
Di samping itu, terdapat enam tapak dalam senarai tentatif, yang bermaksud bahawa ia sedang dipertimbangkan untuk penyenaraian.
Tapak tersebut adalah Taman Negara, Taman Hutan FRIM di Selangor, Permatang Kuarza Gombak di Selangor, Taman Negeri Royal Belum di Perak, Sungai Buloh Leprosarium di Selangor dan Warisan Arkeologi Kompleks Gua Taman Negara Niah di Sarawak. - The Vibes, 24 Ogos 2022
