Keadilan tidak diukur melalui layanan terhadap mereka yang lemah. Sebaliknya, ukuran sebenar terletak pada keberaniannya menegakkan undang-undang tanpa mengira siapa yang berada di hadapannya, termasuk individu atau negara yang mempunyai kuasa serta pengaruh besar.
Sejak sekian lama, dunia berdepan persoalan yang sama: adakah kuasa menjadi penentu kepada keadilan, atau keadilan yang sepatutnya mengawal dan membatasi penggunaan kuasa?
Persoalan inilah yang menjadikan kewujudan institusi seperti Mahkamah Jenayah Antarabangsa (ICC) begitu penting dalam sistem perundangan global.
Sudah tentu, ICC bukan sebuah institusi yang sempurna. Tiada institusi ciptaan manusia yang bebas daripada kelemahan dan kekurangan. Kesilapan boleh berlaku, kritikan pula tidak dapat dielakkan. Atas sebab itu, setiap institusi perlu sentiasa bersedia dipertanggungjawabkan, mengamalkan ketelusan serta terbuka kepada penelitian awam.
Namun, apabila prinsip keadilan yang bebas mula dipersoalkan hanya kerana keputusan yang dibuat menimbulkan rasa kurang senang kepada pihak tertentu, maka yang sedang dipertahankan bukan lagi kedaulatan undang-undang, sebaliknya kepentingan kuasa.
Dalam konteks ini, tempoh kepimpinan Karim Khan sebagai Ketua Pendakwa Raya ICC menjadi gambaran jelas kepada cabaran tersebut. Saya mengenali keluarga sebelah isterinya sejak usia muda, walaupun tidak pernah mengenali beliau secara peribadi. Berdasarkan pemerhatian saya, beliau telah melaksanakan tanggungjawabnya dengan keberanian yang tinggi dalam mengendalikan pelbagai isu di bawah bidang kuasa ICC.
Sudah pasti tidak semua pihak bersetuju dengan setiap keputusan yang dibuat. Hakikatnya, keputusan yang melibatkan kepentingan antarabangsa memang mustahil memuaskan hati semua pihak.
Menariknya, apabila siasatan dijalankan terhadap individu yang kurang berpengaruh, masyarakat antarabangsa lazimnya memberikan sokongan dan pujian. Namun apabila siasatan mula melibatkan presiden, perdana menteri, pemimpin tentera atau negara-negara yang mempunyai pengaruh besar, perhatian tiba-tiba beralih daripada kes yang disiasat kepada individu yang menjalankan siasatan itu sendiri.
Keadaan sedemikian seharusnya membimbangkan sesiapa sahaja yang benar-benar percaya bahawa keadilan mesti dilaksanakan secara saksama tanpa mengira kedudukan atau kekuasaan seseorang.
Pada masa yang sama, sebarang dakwaan terhadap mana-mana individu tidak boleh dipandang ringan atau ditolak begitu sahaja. Dakwaan yang serius memerlukan siasatan yang teliti, bebas dan adil. Itulah tujuan proses perundangan diwujudkan iaitu melindungi hak semua pihak, sama ada pengadu mahupun individu yang dituduh, sekali gus mengekalkan keyakinan masyarakat terhadap sistem keadilan.
Keadilan tidak boleh dibina atas sangkaan semata-mata, sebaliknya mesti berasaskan bukti.
Keadilan juga tidak boleh dipandu oleh pertimbangan politik, tetapi hendaklah melalui proses yang sah dan saksama.
Malah, keadilan menuntut kesabaran agar setiap keputusan dibuat berdasarkan fakta, bukannya dipengaruhi emosi atau prasangka.
Sekiranya Karim Khan akhirnya dibuktikan tidak bersalah melalui proses yang adil, keputusan tersebut wajib dihormati. Begitu juga jika sebaliknya berlaku dan salah laku berjaya dibuktikan mengikut lunas undang-undang, keputusan itu juga perlu diterima dengan penuh hormat.
Itulah asas kepada kedaulatan undang-undang.
Apa yang tidak boleh diterima ialah apabila tekanan politik, percaturan geopolitik atau usaha untuk menakut-nakutkan pihak tertentu dijadikan pengganti kepada proses perundangan yang bebas dan telus.
Sekiranya seorang pendakwa raya mula mempertimbangkan sama ada sesuatu keputusan akan menjejaskan popularitinya, berbanding menilai sama ada keputusan itu benar-benar disokong oleh bukti, maka pada saat itulah sistem keadilan antarabangsa sebenarnya telah gagal melaksanakan fungsinya.
Dunia hari ini memerlukan institusi yang cukup berani untuk mengingatkan bahawa tiada sesiapa, walau setinggi mana kedudukan mereka, boleh terlepas daripada pertanggungjawaban di sisi undang-undang.
Jika prinsip itu diketepikan, maka undang-undang antarabangsa hanya tinggal sebagai retorik yang indah didengar tetapi tidak berupaya menegakkan keadilan terhadap mereka yang benar-benar berkuasa.
Keadilan tidak boleh mengamalkan dua ukuran; satu untuk golongan yang berpengaruh dan satu lagi untuk masyarakat biasa.
Keadilan juga tidak boleh berubah mengikut bendera negara atau kepentingan pihak yang sedang dinilai.
Undang-undang sama ada melindungi seluruh umat manusia secara sama rata, ataupun ia gagal memenuhi tujuan kewujudannya.
Keberanian yang wajar diraikan bukanlah kesetiaan membuta tuli kepada mana-mana individu, tetapi kesetiaan terhadap prinsip keadilan itu sendiri.
Keberanian itu terserlah melalui kesediaan mempertahankan proses perundangan yang adil walaupun berhadapan tekanan dan sentimen yang memuncak. Ia juga lahir daripada keyakinan bahawa tiada kerajaan, tiada angkatan tentera, tiada syarikat korporat dan tiada individu yang sepatutnya berada di luar jangkauan undang-undang.
Kemajuan sesebuah tamadun bukan ditentukan oleh sejauh mana kuasa dapat diperluaskan, tetapi sejauh mana undang-undang mampu ditegakkan tanpa rasa takut atau pilih kasih.
Prinsip inilah yang mesti terus dipertahankan.
Kerana apabila keadilan mula mendapatkan restu daripada kuasa sebelum bertindak, ia tidak lagi boleh dipanggil keadilan. Pada ketika itu, yang tinggal hanyalah politik yang berselindung di sebalik jubah kehakiman. - Getaran, 3 Julai 2026
