Rakyat Negeri Sembilan mempunyai kebanggaan yang wajar dan berakar umbi terhadap Adat Perpatih. Selama berabad-abad, kerangka adat yang unik ini telah membentuk identiti negeri, menawarkan tradisi luar biasa yang berasaskan muafakat, demokrasi berteraskan keturunan ibu, serta sistem semak dan imbang yang tersusun.
Namun, bagi sesebuah masyarakat untuk berfungsi secara harmoni dalam sebuah persekutuan moden, adalah penting untuk menjelaskan satu prinsip undang-undang yang asas: adat tradisional tidak beroperasi secara terasing, dan tidak mengatasi undang-undang perlembagaan tertinggi negeri mahupun kerangka Persekutuan Malaysia.
Walaupun sentimen terhadap adat begitu mendalam, perbincangan awam mesti berpaksikan kepada satu hakikat sejagat: matlamat utama mana-mana sistem pemerintahan—sama ada berasaskan adat atau undang-undang bertulis—adalah untuk memelihara keadilan yang objektif.
Dunia Yang Berubah: Keperluan Terhadap Kestabilan Institusi
Kita hidup dalam era yang penuh dengan ketidaktentuan global yang mendalam. Di pentas antarabangsa, kita sering menyaksikan betapa rapuhnya susunan institusi, keterbatasan badan-badan perundangan antarabangsa dalam mengekalkan keharmonian dunia, serta perubahan naratif yang semakin mengaburkan garis pemisah antara benar dan salah.
Dalam dunia yang mengalami perubahan geopolitik dan sosial yang begitu pantas, institusi tempatan memikul tanggungjawab yang lebih besar untuk menampilkan kestabilan, kejelasan dan pematuhan mutlak terhadap peraturan yang telah ditetapkan.
Pertikaian dalaman yang kompleks berkaitan tradisi adat negeri tidak seharusnya dikendalikan dengan cara yang menimbulkan kekaburan pentadbiran atau kebimbangan dalam kalangan rakyat. Sebaliknya, ia perlu ditangani secara tenang, berhemah dan selaras dengan proses undang-undang yang telah ditetapkan.
Kod Keharmonian Dalam Adat Perpatih
Adat Perpatih tidak pernah bertujuan menjadi alat yang menimbulkan geseran pentadbiran atau perubahan pemerintahan secara mendadak. Secara sejarahnya, inti pati adat ini bergantung kepada muafakat, pertimbangan yang teliti serta keadilan.
Apabila sesuatu tindakan adat dilihat seolah-olah mengetepikan sistem undang-undang yang telah dikodifikasikan, ia berisiko menenggelamkan nilai-nilai murni yang diwariskan oleh nenek moyang untuk dipelihara.
Sebarang usaha untuk mengubah atau mencabar kedudukan kepimpinan tertinggi sesebuah negeri mestilah mencerminkan keadilan, ketelusan dan keseimbangan yang diperjuangkan oleh Adat Perpatih itu sendiri.
Bertindak tanpa jaminan-jaminan tersebut berisiko menukar satu tradisi yang dihormati kepada alat yang mencetuskan ketidakstabilan prosedur.
Perlindungan Perlembagaan Terhadap Pemerintah Berdaulat
Di bawah kerangka undang-undang moden Malaysia, kedudukan Yang di-Pertuan Besar dilindungi secara kukuh melalui dua lapisan legitimasi, iaitu legitimasi adat dan undang-undang bertulis.
Apabila berdepan dengan cabaran prosedur yang belum pernah berlaku sebelum ini, saluran undang-undang dan perlindungan struktur yang tersedia kepada Pemerintah adalah jelas.
Pertama, keutamaan Perlembagaan bertulis menetapkan bahawa dalam sistem Raja Berperlembagaan, tindakan adat mesti diselaraskan dengan undang-undang bertulis.
Perkara X Perlembagaan Negeri Sembilan menetapkan satu ambang yang jelas dan ketat bagi sebarang penilaian terhadap kepimpinan. Ia secara tersirat menuntut pelaksanaan prinsip keadilan asasi (natural justice), iaitu siasatan yang adil, telus dan menyeluruh di mana semua pihak diberikan peluang untuk didengar, di samping memerlukan persetujuan rasmi kerajaan negeri.
Sebarang pengisytiharan yang dibuat secara unilateral atau tanpa asas statutori tidak mempunyai keberkesanan dari sudut perlembagaan.
Kedua, prinsip persetujuan eksekutif memastikan bahawa jentera pentadbiran negeri dan agensi penguatkuasaan undang-undang berfungsi di bawah kuasa Perlembagaan.
Tanpa sokongan statutori daripada Menteri Besar serta pengiktirafan Kerajaan Persekutuan, sebarang pengisytiharan adat alternatif tidak dapat diterjemahkan kepada realiti pentadbiran atau perundangan.
Ketiga, kekuatan kesinambungan pentadbiran memperkukuhkan keyakinan rakyat.
Dengan mengekalkan pematuhan yang bermaruah, tenang dan konsisten terhadap tugas-tugas diraja serta perlembagaan, institusi yang memerintah menjadi tunjang kestabilan negeri.
Kestabilan tidak dikekalkan melalui pertelingkahan terbuka, tetapi melalui komitmen yang tidak berbelah bahagi terhadap kesinambungan pentadbiran negeri.
Kesimpulan: Menyelaraskan Adat Dengan Kedaulatan Undang-Undang
Sebagaimana masyarakat antarabangsa memerlukan kerangka yang jelas untuk memastikan keadilan dan mencegah kekacauan, pemerintahan tempatan juga memerlukan pematuhan yang tegas terhadap batas-batas perlembagaan.
Undang-undang adat seperti Adat Perpatih merupakan sumber kekuatan budaya yang amat berharga. Namun, kelangsungan dan penghormatan terhadapnya bergantung sepenuhnya kepada keselarasan dengan prinsip sejagat keadilan asasi serta Perlembagaan bertulis.
Integriti institusi Negeri Sembilan akan terus terpelihara apabila semua pihak mengutamakan proses perundangan berbanding sentimen emosi, sekali gus memastikan bahawa keadilan kekal menjadi asas utama negeri ini. - Getaran, 7 Jun 2026
Datuk Dr Hamdan Leman ialah seorang pakar bedah kardiotorasik yang berpengalaman dan mengkhusus dalam bidang pembedahan jantung kongenital.
Dengan pengalaman luas dalam penjagaan jantung pediatrik, Dr Hamdan komited menyediakan perkhidmatan kesihatan yang cemerlang dengan mengutamakan kesejahteraan setiap pesakitnya.
